Niet de beperking, maar de mens: zo werkt Extra PUURRR vanuit Positieve Gezondheid.

“Veel mensen worden nog bij elkaar gezet op basis van hun beperking”, vertelt Ellen. “Mensen met autisme bij mensen met autisme, mensen met een verstandelijke beperking bij elkaar. Natuurlijk snap ik dat er situaties zijn waarin een bepaald specialisme nodig is. Maar bij de lichte vorm van dagbesteding en ondersteuning die wij bieden, hoeft dat helemaal niet altijd.”

Bij Extra PUURRR kiezen ze daarom bewust voor een gemengde groep. “Diversiteit is een zegen voor ontwikkeling”, zegt Ellen. “Je leert van elkaar. Iedereen brengt iets anders mee en kan op zijn eigen manier iets bijdragen.” Dat vraagt tegelijkertijd veel van de begeleiders. Iemand met een licht verstandelijke beperking heeft soms iets heel anders nodig dan iemand die hoogbegaafd is. De een komt voor structuur, de ander voor sociale contacten of om te ontdekken wat bij hem of haar past. “Je moet voortdurend kunnen schakelen. Maar juist dat maakt het werk ook zo mooi.”

Een plek waar mensen kunnen groeien

De visie van Extra PUURRR ontstond niet achter een bureau. In 2018 kreeg Ellen een zwaar auto-ongeluk. Ze was op dat moment 24 weken zwanger en moest langdurig revalideren. Haar leven kwam noodgedwongen stil te staan. “Zoiets maakt je heel bewust van de vraag: waar word ik eigenlijk blij van? Wat geeft me energie?”

Tijdens haar herstel begon ze weer creatief bezig te zijn. Schilderen, portretten maken. Langzaam ontstond ook het verlangen om opnieuw met mensen te werken. Ellen kwam uit het sociaal werk en miste het contact. “Een schilderij praat niet terug”, zegt ze lachend. Ze realiseerde zich dat ze het liefst omstandigheden creëert waarin mensen zich kunnen ontwikkelen. “Een soort tuin waarin mensen kunnen groeien.”

Begin 2020 kreeg dat idee concreet vorm. Extra PUURRR begon klein, met enkele deelnemers. Inmiddels biedt de organisatie creatieve en arbeidsmatige dagbesteding én ambulante ondersteuning en komen er zo’n zestig deelnemers. De visie uit die beginperiode bleef hetzelfde. “We gaan uit van mogelijkheden in plaats van beperkingen. En van de vraag: wat wil jíj? Niet bedenken wat volgens ons goed voor iemand is.”

Niet invullen, maar samen ontdekken

Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt in de praktijk om goed kijken en luisteren. Deelnemers werken vanuit een ondersteuningsplan met persoonlijke doelen. Soms zijn die doelen al deels geformuleerd met bijvoorbeeld een wijkcoach. Bij Extra PUURRR wordt vervolgens gekeken wat iemand daadwerkelijk nodig heeft om verder te komen.

En soms blijkt onder het eerste doel een heel andere vraag te liggen. “Dan kom je bij de vraag achter de vraag”, vertelt Ellen. “Misschien lijkt het probleem dat iemand niet naar de dagbesteding komt. Maar als iemand een sociale angst heeft en nauwelijks naar buiten durft, kun je wel zeggen dat structuur goed voor diegene zou zijn, maar dan moet je eerst kijken wat nodig is om die stap überhaupt te kunnen zetten.”

Daar komt ook de ambulante begeleiding om de hoek kijken. Problemen met slapen, een verstoord dag- en nachtritme of moeilijkheden thuis kunnen immers rechtstreeks invloed hebben op hoe iemand overdag functioneert. “Alles grijpt in elkaar. Dat brede, holistische kijken past heel sterk bij Positieve Gezondheid.”

Wat heb jij vandaag nodig?

Ook tijdens de dagbesteding ligt niet vooraf voor iedereen vast wat er moet gebeuren. De ochtend begint met koffie en even samen aankomen. Daarna wordt een korte aandachtsoefening aangeboden. Niet verplicht en zonder ingewikkelde rituelen. “Gewoon even zitten. Hoe zit je erbij? Voel je voeten. Even uit je hoofd en voelen.” Voor sommige deelnemers was dat in eerste instantie wennen. Inmiddels zijn er mensen die de oefeningen ook thuis gebruiken, bijvoorbeeld om beter te slapen.

Daarna waaiert de groep uit. Wie zelf weet wat hij wil doen, gaat aan de slag. Wie daar hulp bij nodig heeft, kijkt samen met een begeleider naar de dag. Er wordt gekookt en gebakken, gewerkt in de horeca, schoongemaakt, geschilderd, gehaakt, gebreid en muziek gemaakt. Er zijn deelnemers die onderhoudswerk doen of helpen in de tuin. Een deelnemer bezorgt de wijkkrant, een ander haalt graag oude apparaten uit elkaar. Ook zijn er samenwerkingen met maatschappelijke initiatieven waarvoor deelnemers productiewerk uitvoeren.

Het uitgangspunt is steeds hetzelfde: wat past bij iemand en wat kan iemand verder helpen? “Het is geen bezigheidstherapie”, benadrukt Ellen. “We werken echt aan doelen en proberen mensen ook uit hun comfortzone te halen. Soms ontdek je pas door iets te proberen waar je goed in bent of waar je plezier uit haalt.”

Zelfregie betekent niet: zoek het zelf maar uit

Zelfregie speelt een belangrijke rol binnen Positieve Gezondheid. Maar juist bij mensen die begeleiding nodig hebben, betekent dat volgens Ellen niet dat je alles volledig bij de ander moet laten. “Waar het kan, ligt de regie bij de deelnemer. Maar soms heeft iemand kaders nodig om tegenaan te leunen.” Ze geeft het voorbeeld van iemand die moeite heeft met overzicht. Een open vraag als ‘Wat wil je vandaag doen?’ kan dan juist verlammend werken. Een begeleider kan de keuze kleiner maken: wil je vanochtend dit doen of dat? “De deelnemer kiest nog steeds zelf. Wij helpen alleen om het overzichtelijk te maken.”

Ook zijn er deelnemers met wie vooraf afspraken worden gemaakt over momenten waarop een begeleider tijdelijk meer regie overneemt. Bijvoorbeeld bij een shutdown of herbeleving. “Dan bespreken we van tevoren: wat wil je dat wij op zo’n moment doen? Wat helpt jou?” Voor Ellen hoort ook dat bij eigen regie: niet iemand aan zijn lot overlaten, maar samen ontdekken hoeveel vrijheid en hoeveel houvast iemand nodig heeft. “Duidelijkheid is ook vriendelijkheid.”

Genoeg vertrouwen voor een volgende stap

Wat die manier van werken kan opleveren, zag Ellen bij een deelnemer die binnenkwam zonder enig idee van wat hij wilde. Hij had autisme, raakte snel overprikkeld en was eerder op verschillende plekken uitgevallen. “Hij zei: ik weet niet wat ik leuk vind. Ik weet niet wat ik wil.” Dus begon het ontdekken. Hij schilderde, probeerde diamond painting, ging aan de slag met houtbranden en liep mee met de beheerder. Gaandeweg ontdekte hij niet alleen wat hem interesseerde, maar ook onder welke omstandigheden hij goed kon functioneren. Zo hielp een eigen, afgeschermde werkplek hem om zich beter te concentreren.

Hij kwam steeds vaker naar Extra PUURRR. Tot hij Ellen op een dag vertelde dat hij wilde stoppen. “Ik dacht eerst: wat is er aan de hand? Maar toen zei hij: ‘Ik heb genoeg zelfvertrouwen om de volgende stap te zetten.’ Hij had ontdekt dat hij graag met computers wilde werken en voelde zich sterk genoeg om daarmee verder te gaan.”

Voor Ellen is dat precies waar het om draait. “Natuurlijk kun je denken: iemand die hier veel dagdelen komt, wil je graag houden. Maar dit is juist de kers op de taart. Je wilt dat iemand verder komt.” Ze zag het ook bij een deelnemer die na een zware depressie nauwelijks contact durfde te maken. Eerst alleen koffie zetten. Later de koffie ook aan iemand geven. Steeds een klein stapje verder. Uiteindelijk stroomde ze uit naar een reguliere baan van 32 uur. “Dat zijn de momenten waarvoor je het doet.”

Het spinnenweb is geen doel op zich

Hoewel Positieve Gezondheid de basis vormt onder de werkwijze, ligt het spinnenweb bij Extra PUURRR niet standaard bij ieder gesprek op tafel. “Dat hoeft helemaal niet”, zegt Ellen. “Het is een hulpmiddel. Soms kan het heel waardevol zijn, maar het moet wel passen bij degene die tegenover je zit.”

Ze herkent de valkuil om van het spinnenweb alsnog een soort vragenlijst of meetinstrument te maken. “Wij hebben ook deelnemers gehad die dachten: daar heb je weer zo’n vragenlijst. Terwijl dat niet de bedoeling is. Het gaat om het gesprek dat ontstaat.” De visie erachter is belangrijker: breed kijken naar een mens, aandacht hebben voor verschillende levensgebieden en niet automatisch vanuit de klacht of beperking vertrekken.

‘Iedereen wil gezien worden’

Voor Ellen zit de kracht uiteindelijk misschien wel in iets heel basaals: “Iedereen wil gezien worden. Iedereen wil meedoen en ergens onderdeel van zijn.” Daarom wil Extra PUURRR een veilige plek bieden waar iemand ook na een moeilijke periode opnieuw kan aansluiten. Waar grenzen worden gesteld als dat nodig is, maar iemand niet wordt afgeschreven zodra het minder goed gaat. En juist daar ziet Ellen ook een opdracht voor andere professionals. “Natuurlijk moet je beperkingen erkennen. Maar kijk daarna vooral naar wat goed gaat en wat je kunt versterken. Mensen weten vaak zelf heel goed waar hun beperkingen liggen. Als professional kun je helpen om daarnaast ook de mogelijkheden zichtbaar te maken.”

Zelf wil Ellen zich de komende tijd verder verdiepen in Positieve Gezondheid. Ze volgt de opleiding tot trainer en wil uiteindelijk ook collega’s scholen, zodat zij de beschikbare werkvormen en hulpmiddelen nog bewuster kunnen inzetten.

Tegelijkertijd droomt ze ervan dat Extra PUURRR zich verder kan ontwikkelen tot een verbindende plek in Enschede-Noord: niet alleen voor deelnemers met een indicatie, maar meer open naar de wijk. Een plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, ondersteuning dichtbij is en verbindingen gemakkelijker ontstaan. Want als Ellen één ding de afgelopen jaren heeft gezien, is het hoeveel er mogelijk wordt wanneer niet de beperking het vertrekpunt is, maar de mens. “Waar lukt het wel? Waar word je blij van? Waar zit je kracht? Dáár proberen we op verder te bouwen.”