Je moet hier niets. Je mag ontdekken wat voor jou werkt.

“Veel deelnemers hebben al vaak gehoord wat er niet goed gaat,” vertelt Jorieke. “Ze hebben bijvoorbeeld een diagnose of label gekregen en weten vooral welke beperkingen daarbij horen. Terwijl daar ook kwaliteiten tegenover staan. Wij willen juist kijken naar kansen. Naar wat iemand zelf wil en welke stap daarbij past.”

Jorieke is docent en werkt vanuit ROC van Twente en FC Twente Scoren in de Wijk, samen met Rick Smit, aan Scoren met Gezondheid. In dit dertien weken durende programma komen jongvolwassenen twee dagdelen per week bij elkaar in de Grolsch Veste. Hun achtergronden en situaties verschillen. Sommigen zitten al langere tijd thuis of hebben hun dag-nachtritme omgedraaid. Anderen hebben te maken met mentale uitdagingen, een verleden met verslaving, weinig sociale contacten of negatieve ervaringen op school.

“Als je veel thuiszit, kan het lijken alsof iedereen om je heen precies weet waar hij naartoe gaat en jij de enige bent die vastloopt. In een groep merken deelnemers dat ze niet de enige zijn. De problemen hoeven helemaal niet hetzelfde te zijn. Maar je ziet wel: we struggelen allemaal weleens. En dat is niet erg.” Juist de plek waar het programma plaatsvindt, helpt om de eerste drempel te verlagen. “Wij worden niet gezien als een zorginstelling of als ‘de school’. De Grolsch Veste is een plek waar ze wél graag komen. Dat maakt het laagdrempelig om mee te doen.”

Niet vertellen wat iemand moet doen

Scoren met Gezondheid combineert themalessen met sport. Hoe die dertien weken er precies uitzien, ligt vooraf bewust niet helemaal vast. Onderwerpen als kwaliteiten ontdekken en doelen stellen komen altijd terug, maar voor een belangrijk deel bepaalt de groep wat er nodig is. “Als veel deelnemers slecht slapen, gaan we het over slaap hebben. Zijn er vragen over financiën, dan kunnen we daar iets mee doen. Maar als dat helemaal niet speelt, hoeven wij het er ook niet over te hebben. We vragen: waar willen jullie meer over weten? Waar lopen jullie tegenaan?”

Daarin zit voor Jorieke een belangrijk uitgangspunt van Positieve Gezondheid: niet als professional invullen wat goed is voor iemand, maar iemand helpen daar zelf zicht op te krijgen. Dat is niet voor iedere deelnemer vanzelfsprekend. “Sommigen wachten echt op advies. Als je vraagt wat ze willen, krijg je: ‘Weet ik niet, zeg jij het maar.’ Dan leggen we het toch weer terug. Waar zou jij verandering in willen zien? Of wil je iets houden zoals het is? Dat kan ook.” Die ruimte om zelf te onderzoeken wat past, vindt Jorieke belangrijk. “Wij kunnen heel veel aanbieden, maar uiteindelijk moet iemand zelf ontdekken wat voor hem of haar werkt. Je kunt iemand niet vertellen hoe diegene zijn leven moet leiden. Tijdens Scoren met Gezondheid geven we ze de tijd om hun eigen pad te vinden.”

Aan het begin van het traject vraagt Jorieke deelnemers wat zij onder gezondheid verstaan. De eerste antwoorden gaan meestal over gezond eten, bewegen en lichamelijk fit zijn. Daarna legt ze het spinnenweb van Positieve Gezondheid erbij. “Het onderdeel ‘lichaamsfuncties’ is vaak meteen goed gevuld. Maar als we verder praten, zien ze dat mentale gezondheid, kwaliteit van leven, zingeving, sociale contacten en dagelijks functioneren net zo goed belangrijk zijn.”

In de weken daarna wordt die bredere blik steeds concreter. Het gaat over vragen als: wie ben ik, waar ben ik goed in, hoe gaat het nu met me en waar zou ik iets in willen veranderen? Maar net zo goed over slaap, een dagelijks ritme, plannen of hulp durven vragen. Het spinnenweb helpt om daarover in gesprek te gaan. “We gebruiken het niet als meetinstrument, maar als gespreksinstrument. Het gaat er niet om waar iemand hoog of laag op scoort, maar om wat iemand zelf belangrijk vindt en waar diegene iets mee zou willen.”

Sport als middel

Sport is de andere vaste pijler van het programma. Niet om deelnemers zo fit mogelijk te krijgen of een bepaalde prestatie te laten leveren, maar als middel om andere dingen te ervaren en te oefenen. Die manier van kijken ontwikkelde Jorieke tijdens haar opleidingen Sport- en Bewegingseducatie en aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding. “Ik ben zelf topsporter en daardoor behoorlijk prestatiegericht. Voor mij was sport vooral presteren. Tijdens mijn opleiding ontdekte ik dat je sport heel mooi kunt inzetten om andere doelen te bereiken. Je leert communiceren en samenwerken, omgaan met winst en verlies, zelfvertrouwen opbouwen, grenzen aangeven of juist een grens durven verleggen.”

Die betekenis van sport heeft Jorieke ook persoonlijk ervaren. Toen haar moeder vijf jaar geleden overleed, hielp sport haar door een zware periode. “Ik weet daardoor wat sport kan doen als je het mentaal moeilijk hebt. Sport hoeft niet altijd iets te zijn waarin je beter moet worden. Het kan ook iets zijn wat je helpt om je hoofd leeg te maken, contact te maken met anderen of weer vertrouwen te krijgen.”

Bij Scoren met Gezondheid doet iedereen daarom mee op zijn eigen niveau. Jorieke noemt het voorbeeld van klimmen. Het doel is niet om boven te komen. Voor iemand die hoogtevrees heeft, kan één meter al genoeg zijn om iets te ervaren wat daarvoor niet vanzelfsprekend was. “Misschien vind je het doodeng en ga je één meter. Dan heb je óók een grens verlegd.” Die benadering is belangrijk. Door laagdrempelige spellen en verschillende activiteiten verdwijnt de nadruk op goed of fout. “Dan hebben ze op een gegeven moment de grootste lol en blijkt sporten ineens toch leuk te zijn.”

Sport maakt bovendien contact gemakkelijker. Zeker in de eerste bijeenkomsten, wanneer deelnemers vaak nog gespannen zijn, weinig zeggen en veel op hun telefoon kijken. “Je hoeft niet meteen een gesprek te voeren. Je geeft elkaar een bal, doet samen een spel en voor je het weet wordt er gelachen.”

Anders kijken naar vooruitgang

In de weken daarna ziet Jorieke regelmatig iets veranderen. Mensen durven meer te vertellen, zoeken elkaar op en voelen zich steeds vrijer binnen de groep. Soms ontstaan er vriendschappen die ook na het traject blijven bestaan. “Er zijn deelnemers die heel eenzaam binnenkomen en uiteindelijk iemand vinden met wie ze buiten het programma afspreken. Dat is niet ons primaire doel, maar het is natuurlijk heel mooi en waardevol om te zien dat er connecties ontstaan.”

Ook het zelfvertrouwen kan groeien. Jorieke ziet deelnemers die tijdens het eerste kennismakingsgesprek nauwelijks oogcontact durven te maken en aan het einde van het traject voor de groep iets over zichzelf vertellen. Voor een ander zit vooruitgang misschien in iets wat van buitenaf veel kleiner lijkt: weer een ritme krijgen, ergens alleen naartoe gaan of boodschappen durven doen. “Voor velen is in de trein stappen of naar de supermarkt gaan heel normaal. Maar als je heel lang alleen thuis hebt gezeten, kan dat al een enorme stap zijn.”

Gaandeweg leerde Jorieke zelf anders naar vooruitgang kijken. Vanuit haar sportachtergrond was ze gewend aan doelen, prestaties en afspraken. In het begin moest ze er bijvoorbeeld aan wennen dat deelnemers niet altijd op tijd kwamen. “Dan dacht ik: we zouden toch om negen uur beginnen? Nu denk ik: goed dat je alsnog bent gekomen. Je had ook helemaal niet kunnen komen. Ik ben meer gaan kijken naar de stap die iemand wél zet, in plaats van naar wat er nog niet lukt.”

Hetzelfde geldt voor de verwachtingen aan het einde van de dertien weken. Niet iedere deelnemer gaat daarna naar school of aan het werk. Sommige mensen zitten al lange tijd thuis of hebben te maken met complexe problemen. Daarom kijkt Jorieke ook naar de ontwikkeling die iemand tijdens Scoren met Gezondheid heeft doorgemaakt. Durft iemand meer? Is er meer zelfvertrouwen? Neemt iemand meer initiatief of kijkt iemand anders naar zichzelf en zijn mogelijkheden? “Je moet bij ons niets. Alles mag. Je bepaalt zelf hoeveel je eruit haalt. We willen dat mensen voor zichzelf komen, niet voor ons. Die intrinsieke motivatie is heel belangrijk.”

Soms wordt pas veel later zichtbaar wat er tijdens het traject in beweging is gekomen. Oud-deelnemers sturen nog weleens een berichtje dat ze zich hebben ingeschreven voor een opleiding, een baan hebben gevonden of een andere mooie stap hebben gezet. Jorieke weet inmiddels dat daar vaak iets aan voorafgaat wat veel moeilijker meetbaar is. “Als je niet lekker in je vel zit, geen zelfvertrouwen hebt, niet weet waar je goed in bent en vooral hebt gehoord wat er allemaal niet goed aan je is, dan is het heel moeilijk om een stap in de maatschappij te zetten. Zeker in de huidige maatschappij, waarin alles snel gaat.”

Voor haar begint vooruitgang daarom soms bij iets heel basaals: het gevoel dat je ertoe doet en dat er weer iets mogelijk is. “Dat ze het gevoel hebben: ik mag er zijn. Ik ben goed genoeg. En ik durf nu misschien een stapje buiten mijn comfortzone te zetten. Dat is heel belangrijk om uiteindelijk verder te kunnen.” Misschien is dat ook wel waar Positieve Gezondheid voor Jorieke uiteindelijk om draait. Niet bepalen waar iemand naartoe moet, maar helpen om weer mogelijkheden te zien en zelf te ervaren welke richting past: “Wij kunnen helpen. Maar uiteindelijk is het jouw leven. Jij bepaalt.”